Obóz Narodowo-Radykalny: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 2910 bajtów ,  4 lata temu
- 1 bez autora, -2 nie na temat, sortowanie, drobne redakcyjne
(Nowy cytat.)
(- 1 bez autora, -2 nie na temat, sortowanie, drobne redakcyjne)
'''[[w:Obóz Narodowo-Radykalny|Obóz Narodowo-Radykalny]]''' – skrajnie prawicowe ugrupowanie polityczne o charakterze faszystowskim, założone w 1934 przez młodych działaczy Obozu Wielkiej Polski.
 
==Cytaty z ideologów ONR==
* My chcemy przede wszystkim Polaków umundurować duchowo. Jesteśmy nietolerancyjni, ponieważ odradzający się w nas katolicyzm dał nam wiarę, że prawda może być tylko jedna.
** Autor: [[Bolesław Piasecki]], wódz ONR „Falanga”
** Źródło: rozmowa Adama Leszczyńskiego z Szymonem Rudnickim, ''ONR: pałkarze narodowo-radykalni'', „Ale Historia”, 18 lipca 2016.
 
* Wzdrygniesz się. Tylu na jednego. Tak krew tak niepokojąco jakoś wygląda... żydów wprawdzie nie lubisz... ale tak bić? Właśnie tak, tak i inaczej, zawsze i wszędzie.
** Opis: z ulotki ONR (według redakcji) przytoczonej przez dziennik „Czas”, [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/publication/55678?tab=1 ''Przegląd prasy'', 2 listopada 1936, s. 3].
 
==Cytaty o ONR==
* Była to ideologia socjalnarodowa, jak określali ją sami twórcy. (…) Ustrój ten przewidywał zlikwidowanie różnic klasowych, a na to miejsce zjednoczenie całego narodu wokół ideologii Organizacji Wewnętrznej [ONR „ABC”]. Jednym z najważniejszych punktów programu OW było wyeliminowanie i likwidacja mniejszości narodowych. Za mniejszości najbardziej niebezpieczne i wrogie uznano Niemców, Ukraińców i Żydów. (…) Mieli być ustawowo wysiedleni poza granice, a jednostki znane z działalności na szkodę narodu miały być zlikwidowane.
** Autorka: [[Lucyna Kulińska]]
** Autor: Rafał Sierchuła, historyk IPN
** Źródło: L. Kulińska, M. Orłowski, R. Sierchuła, ''Narodowcy. Myśl polityczna i społeczna obozu narodowego w Polsce w latach 1944–1947'', Warszawa-Kraków 2001, s. 134.
 
* Ewolucje programowe nie ominęły także grupy „Szaniec”, kontynuacji dawnego ONR-ABC. Genealogia grupy warunkowała jej miejsce na mapie politycznej Polski. Jako odłam obozu narodowego i to odłam „radykalny” w specyficznym rozumieniu tego słowa, znajdował się on na prawym skrzydle najbardziej prawicowego ugrupowania.
** Autor: Stanisław Bębenek
** Źródło: [http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Przeglad_Historyczny/Przeglad_Historyczny-r1973-t64-n1/Przeglad_Historyczny-r1973-t64-n1-s117-131/Przeglad_Historyczny-r1973-t64-n1-s117-131.pdf ''Wizja przyszłej Polski w programie grupy „Szaniec”'', „Przegląd Historyczny”, 64, 1973, nr 1, s. 117.]
 
* Falanga, będąca grupą niezbyt liczną i nie piastującą też nigdy władzy, stała się w Polsce pewnego rodzaju punktem odniesienia przy ocenianiu innych ruchów ideowo-politycznych, jako formacja radykalna, a nawet jedna z najbardziej skrajnych.
** Autor: Bogumił Grott
** Źródło: ''Ruch Narodowo-Radykalny. Założenia ustroju politycznego i jego światopoglądowe aspekty'', „Kieleckie Studia Historyczne“Historyczne”, 14, 1996, s. 120.
 
* Istotniejsze znaczenie miało podjęcie 14 kwietnia 1934 r. działalności przez Obóz Narodowo-Radykalny (ONR), wzorujący się, zarówno jeśli chodzi o program, jak i działalność, na rozwiązaniach faszystowskich. Wśród jego twórców znajdowali się głównie działacze warszawscy, m.in. Jan Mosdorf, Henryk Rossman, Bolesław Piasecki, Tadeusz Gluziński i Jan Jodzewicz. Odrzucali oni tradycyjne wzorce działalności, np. parlamentarnej, na rzecz „akcji bezpośredniej”, zaostrzenia walki z żydostwem, komunizmem i masonerią. Podkreślając wyjątkowe znaczenie katolicyzmu, narodu i państwa, opowiadali się za tworzeniem zhierarchizowanych struktur organizacyjnych i społecznych, domagali się zdecydowanego rozwiązania problemu mniejszości narodowych.
** Autor: [[Bogumił Grott]]
** Źródło: [http://grott.info/wp-content/uploads/2016/07/Grott-nacjonalizmy_2010-05-17.pdf#page=53 ''Nacjonalizmy jako problem badawczy we współczesnej Polsce'', [w:<nowiki>]</nowiki> ''Różne oblicza nacjonalizmów'', red. B. Grott, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2010, ISBN 9788376880198, s. 81].
 
* My chcemy przede wszystkim Polaków umundurować duchowo. Jesteśmy nietolerancyjni, ponieważ odradzający się w nas katolicyzm dał nam wiarę, że prawda może być tylko jedna.
** Autor: [[Bolesław Piasecki]], wódz ONR „Falanga”
** Źródło: rozmowa Adama Leszczyńskiego z Szymonem Rudnickim, ''ONR: pałkarze narodowo-radykalni'', „Ale Historia”, 18 lipca 2016.
 
* Nie jesteśmy faszystami ani hitlerowcami, przede wszystkim dlatego, że jesteśmy ruchem czysto polskim, nie potrzebujemy obcych wzorów. Nie uważamy się za faszystów ani za hitlerowców, również dlatego, że oba te ruchy mają wiele wad, a nawet grzechów, którymi obarczać się nie chcemy.
** Źródło: „Sztafeta”, 1934, nr 34, cyt. za: W.J. Muszyński, ''Duch młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934–1944. Od studenckiej rewolty do konspiracji niepodległościowej'', Warszawa 2011, s. 204.
 
* Od czego by nie zaczynali, kończyli na Żydach. Ich program dla Polski da się streścić do jednego: wszystko będzie dobrze, jak się pozbędziemy Żydów.
** Zobacz też: [[antysemityzm]]
 
* ONR było zapowiedzią przejścia do walki metodami bardziej brutalnymi. Było także dalszym krokiem w kierunku „uwspółcześniania” polskiego nacjonalizmu. Nacjonalizm typu endeckiego cechowało m.in. przeciwstawianie się wszelkim szerzej pomyślanym reformom społecznym. Różniło to endecję od partii faszystowskich, które rozumiały, że same hasła nacjonalistyczne nie mogą porwać mas i potrzebne są hasła, które choćby pozornie odzwierciedlały istotne i żywotne ich potrzeby. Taką rolę mogły spełnić hasła radykalno-społeczne, zapowiadające poprawę warunków ekonomicznych. Przywódcy ONR poszli tą drogą. Powstanie ONR było próbą zdobycia szerokiego zaplecza społecznego.
* (…) różni dawni członkowie ONR-ABC będącego przedwojennym poprzednikiem Związku Jaszczurczego, który stał się rdzeniem Narodowych Sił Zbrojnych, zachowywali się w latach okupacji niemieckiej bardzo przyzwoicie w stosunku do Żydów, a nawet aktywnie im pomagali.
** ŹródłoAutor: Szymon Rudnicki, [http://rcin.org.pl/Content/50372/WA303_68479_A507-DN-R-9-1_Rudnicki.pdf ''Rozbicie ruchu młodzieżowego „Obozu Narodowego”'', „Dzieje Najnowsze”, 9, 1977, nr 1, s. 39.]
** Autor: [[Bogumił Grott]]
 
** Źródło: [http://grott.info/wp-content/uploads/2016/07/Grott-nacjonalizmy_2010-05-17.pdf#page=12 ''Nacjonalizmy jako problem badawczy we współczesnej Polsce'', [w:<nowiki>]</nowiki> ''Różne oblicza nacjonalizmów'', red. B. Grott, Zakład Wydawniczy Nomos, ISBN 9788376880198, Kraków 2010, s. 12].
* Popularność włoskiego faszyzmu była widoczna wśród młodzieży narodowej w latach dwudziestych, kiedy system ten postrzegano jako skuteczny środek w walce z komunizmem. W latach trzydziestych fascynacja ta przeżywała swój schyłek. (…) Z jeszcze większym sceptycyzmem członkowie ONR odnosili się do niemieckiego narodowego socjalizmu. Ich zdaniem nazizm to wypaczony i intelektualnie zubożony nacjonalizm o charakterze pogańskim, w swojej istocie antychrześcijański, natomiast w warstwie ideologicznej ogólnikowy i posiłkujący się pseudonaukowymi koncepcjami rasowymi.
** Źródło: „Sztafeta”, 1934, nr 34, cyt. za: W.J.Wojciech Muszyński, ''Duch młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934–1944. Od studenckiej rewolty do konspiracji niepodległościowej'', Warszawa 2011, s. 204.
 
* Postulaty środowiska OP-ONR rozwoju samorządności i postaw obywatelskiego myślenia o państwie nie miały nic wspólnego z inspiracjami totalitarnymi tak często przypisywanymi ONR przez krytyków. Działacze obozu niechętnie odnosili się też do pomysłów krępowania swobody obywatelskiej metodami państwa policyjnego, na co wpływ miały zapewne ich osobiste doświadczenia: niemal każdy doświadczył aresztowania, dłuższego lub krótszego uwięzienia lub pobytu w Berezie Kartuskiej. Odrzucali oni też modne w Europie w latach trzydziestych XX w. koncepcje totalitarne, wzorowane na systemach Włoch i Niemiec. Sami narodowi radykałowie często podkreślali, że u podstaw ich światopoglądu, odwrotnie niż w faszyzmie, leży dążenie do podporządkowania państwa narodowi. Państwo miało być formą, przestrzenią rozwoju, naród zaś jego treścią. Zachowywano więc równowagę, gdyż oba elementy wzajemnie się uzupełniały. Było to zatem zaprzeczenie systemu faszystowskich Włoch.
** Źródło: W.J.Wojciech Muszyński, ''Duch młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934–1944. Od studenckiej rewolty do konspiracji niepodległościowej'', Warszawa 2011, s. 203.
 
* Popularność włoskiego faszyzmu była widoczna wśród młodzieży narodowej w latach dwudziestych, kiedy system ten postrzegano jako skuteczny środek w walce z komunizmem. W latach trzydziestych fascynacja ta przeżywała swój schyłek. (…) Z jeszcze większym sceptycyzmem członkowie ONR odnosili się do niemieckiego narodowego socjalizmu. Ich zdaniem nazizm to wypaczony i intelektualnie zubożony nacjonalizm o charakterze pogańskim, w swojej istocie antychrześcijański, natomiast w warstwie ideologicznej ogólnikowy i posiłkujący się pseudonaukowymi koncepcjami rasowymi.
** Źródło: W.J. Muszyński, ''Duch młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934–1944. Od studenckiej rewolty do konspiracji niepodległościowej'', Warszawa 2011, s. 204.
 
* Program ONR był bliski pod wieloma względami programowi OWP, co uwydatniało się szczególnie w odniesieniu do koncepcji polityczno-ustrojowych. Znacznie dalej natomiast odbiegał od programu SN, aczkolwiek istniejące rozbieżności dotyczyły raczej kwestii drugorzędnych.
** Autor: Jacek M. Majchrowski, [http://rcin.org.pl/Content/51995/WA303_71196_A507-DN-R-8–3_Majchrowski.pdf ''Obóz Narodowo-Radykalny – okres działalności legalnej'', „Dzieje Najnowsze”, 8, 1976, nr 3, s. 64].
 
* Rozbieżności ideowe doprowadziły w 1934 roku do wyłonienia się ze SN nowego organizmu politycznego – Obozu Narodowo-Radykalnego (ONR) z Janem Jodzewiczem, Janem Mosdorfem i Henrykiem Rossmannem na czele. ONR, który po niedługim czasie został zdelegalizowany, opublikował własny program, w którym, odżegnując się od taktyki SN, projektowano radykalne rozwiązania problemów społeczno-gospodarczych Polski, w tym między innymi oparcie ustroju na zasadach hierarchicznych i usunięcie Żydów z Polski.
* Skrajna prawica nacjonalistyczna w Polsce nie była obozem jednolitym. (…) pojęcie „skrajnej prawicy nacjonalistycznej” nie jest precyzyjne. W wielu wypadkach można spierać się o to, czy dane stronnictwo było „skrajne”, „nacjonalistyczne”, czy „prawicowe”. (…) ponad dwadzieścia stronnictw spełniało powyższe warunki. [Autorka w dalszej części wymienia m.in. ONR]
** ŹródłoAutor: Aneta Dawidowicz, [http://wshtwp.pl/img/wydawnictwa/2-2011/09.s.83-92.pdf ''Inspiracje myśli politycznej Stronnictwa Narodowego (1928–1939)'', „Edukacja Humanistyczna”, 2011, nr 2 (25), s. 84.]
** Autor: Anna Landau-Czajka, [http://rcin.org.pl/Content/47717/WA303_63848_A507-DN-R-23–2_Landau-Czajka.pdf ''Naród i państwo w publicystyce polskiej skrajnej prawicy nacjonalistycznej lat 1926–1939'', „Dzieje Najnowsze”, 23, 1991, nr 2, s. 59 i n].
 
* (…) różni dawni członkowie ONR-ABC będącego przedwojennym poprzednikiem Związku Jaszczurczego, który stał się rdzeniem Narodowych Sił Zbrojnych, zachowywali się w latach okupacji niemieckiej bardzo przyzwoicie w stosunku do Żydów, a nawet aktywnie im pomagali.
* Szczyt powstawania polskich grup faszystowskich przypadał na rok 1926. W maju tego roku ukazuje się pierwszy numer „Faszysty Polskiego”, będącego organem prasowym Stronnictwa Faszystów Polskich (które istniało między majem a wrześniem 1926 r.). Jednakże pierwszym ugrupowaniem politycznym była utworzona w 1924 roku, z inspiracji tajnej i hierarchicznej organizacji Związku Rycerzy Prawa, Wojskowa Organizacja Faszystów Polskich (która w 1925 r. przekształciła się w Polską Organizację Faszystów mając przybrać kształt partii politycznej). (…) Stronnictwo Faszystów (…) opublikowało trzy artykuły (…) [które] były (…) później powielane przez kolejne partie, odwołujące się do doktryny stworzonej przez Mussoliniego, m.in. przez Organizację Faszystów Polskich (prawdopodobnie istniejąca od maja 1926 roku do połowy następnego roku), poznański Związek Faszystów Polskich (który był najdłużej działającą organizacją faszystowską, istniał w latach 1926–1930).
** Autor: [[Bogumił Grott]]
** Autor: Arkadiusz Meller, recenzja pracy O. Grotta, ''Faszyści i narodowi socjaliści w Polsce'', Kraków 2007, s. 344.
** Źródło: [http://grott.info/wp-content/uploads/2016/07/Grott-nacjonalizmy_2010-05-17.pdf#page=12 ''Nacjonalizmy jako problem badawczy we współczesnej Polsce'', [w:<nowiki>]</nowiki> ''Różne oblicza nacjonalizmów'', red. B. Grott, Zakład Wydawniczy Nomos, ISBN 9788376880198, Kraków 2010, s. 12].
** Źródło: [https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/861/1400%2CMeller.pdf?sequence=1 „Historia i Polityka”, 2009, nr 1 (8), s. 222].
 
* W atmosferze fermentu ideowego „młodzi” działacze przedstawili strategię nowej myśli nacjonalistycznej. Dla „młodych” postawa niezgody na panujące w Polsce stosunki afirmowała diagnozę potrzeby dokonania przewrotu, prawdziwej głębokiej rewolucji rozegranej na dwóch płaszczyznach: duchowej – w wymiarze osobistym każdego Polaka i narodowej – regulującej sprawy społeczne. (…) Postulowali nowy ustrój zbudowany na mocnych podstawach – ponadczasowych wartości katolickich, oparty na rodzinie i korporacjonizmie, traktowanym jako wspólna organizacj[a] pracowników i kapitału.
** Autor: Daniel Pater, [http://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/HiP/article/view/7837/7049 ''Rewolucja na prawicy. Działalność Obozu Narodowo-Radykalnego w Wilnie w latach 1934–1938'', „Historia i Polityka”, 2008, t. 7, s. 79].
 
* Wzdrygniesz się, tylu na jednego. Ta krew tak niepokojąco jakoś wygląda. (…) Nie przejmuj się widokiem krwi – bij, bij zawsze i wszędzie, bij tym, co ci pod rękę wpadnie, bij, czym najlepiej się bije.
** Opis: z ulotki ONR z 1936.
** Źródło: rozmowa Adama Leszczyńskiego z Szymonem Rudnickim, ''ONR: pałkarze narodowo-radykalni'', „Ale Historia”, 18 lipca 2016.
** Zobacz też: [[przemoc]]
 
* Wzdrygniesz się. Tylu na jednego. Tak krew tak niepokojąco jakoś wygląda… (…) Nie przejmuj się widokiem krwi – żołnierzowi w pierwszej potyczce też tak jakoś nie wyraźnie, ale potem…
** Opis: z ulotki ONR (według redakcji) przytoczonej przez dziennik „Czas”, [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/publication/55678?tab=1 ''Przegląd prasy'', 2 listopada 1936, s. 3].
 
* W książce ''Czterdziesty czwarty'' pułkownik Zbigniew Załuski uznał przedwojennych protoplastów NSZ (czyli ONR-ABC) i same Narodowe Siły Zbrojne za „ruch autentycznie polski, ruch rodzimej reakcji społecznej, reakcji faszyzującej, lecz bynajmniej nie proniemieckiej”. Odwołując się m.in. do książki pod redakcją Turlejskiej wyraźnie rozróżnił jednak członków AK, traktowanych jako „obłąkanych patriotów”, od działaczy NSZ, uznawanych wciąż za „zdecydowanych wrogów” i „obcych”.
** Autor: Dariusz Małyszek
** Źródło: [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=16498 ''Narodowe Siły Zbrojne w PRL i na emigracji w latach 1945–1989 w świetle historiografii, publicystyki, literatury oraz filmu'', „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2006, 2, s. 259-260.]
 
* Ewolucje programowe nie ominęły także grupy „Szaniec”, kontynuacji dawnego ONR-ABC. Genealogia grupy warunkowała jej miejsce na mapie politycznej Polski. Jako odłam obozu narodowego i to odłam „radykalny” w specyficznym rozumieniu tego słowa, znajdował się on na prawym skrzydle najbardziej prawicowego ugrupowania.
** Autor: Stanisław Bębenek
** Źródło: [http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Przeglad_Historyczny/Przeglad_Historyczny-r1973-t64-n1/Przeglad_Historyczny-r1973-t64-n1-s117-131/Przeglad_Historyczny-r1973-t64-n1-s117-131.pdf ''Wizja przyszłej Polski w programie grupy „Szaniec”'', „Przegląd Historyczny”, 64, 1973, nr 1, s. 117.]
 
* ONR było zapowiedzią przejścia do walki metodami bardziej brutalnymi. Było także dalszym krokiem w kierunku „uwspółcześniania” polskiego nacjonalizmu. Nacjonalizm typu endeckiego cechowało m.in. przeciwstawianie się wszelkim szerzej pomyślanym reformom społecznym. Różniło to endecję od partii faszystowskich, które rozumiały, że same hasła nacjonalistyczne nie mogą porwać mas i potrzebne są hasła, które choćby pozornie odzwierciedlały istotne i żywotne ich potrzeby. Taką rolę mogły spełnić hasła radykalno-społeczne, zapowiadające poprawę warunków ekonomicznych. Przywódcy ONR poszli tą drogą. Powstanie ONR było próbą zdobycia szerokiego zaplecza społecznego.
** Autor: Szymon Rudnicki
** Źródło: [http://rcin.org.pl/Content/50372/WA303_68479_A507-DN-R-9-1_Rudnicki.pdf ''Rozbicie ruchu młodzieżowego „Obozu Narodowego”'', „Dzieje Najnowsze”, 9, 1977, nr 1, s. 39.]
 
* Rozbieżności ideowe doprowadziły w 1934 roku do wyłonienia się ze SN nowego organizmu politycznego – Obozu Narodowo-Radykalnego (ONR) z Janem Jodzewiczem, Janem Mosdorfem i Henrykiem Rossmannem na czele. ONR, który po niedługim czasie został zdelegalizowany, opublikował własny program, w którym, odżegnując się od taktyki SN, projektowano radykalne rozwiązania problemów społeczno-gospodarczych Polski, w tym między innymi oparcie ustroju na zasadach hierarchicznych i usunięcie Żydów z Polski.
** Autor: Aneta Dawidowicz
** Źródło: [http://wshtwp.pl/img/wydawnictwa/2-2011/09.s.83-92.pdf ''Inspiracje myśli politycznej Stronnictwa Narodowego (1928–1939)'', „Edukacja Humanistyczna”, 2011, nr 2 (25), s. 84.]
 
* Wali marszu tupot, stukot,<br />aż tu serce chce wyskoczyć,<br />temu szybkę bombką stłuką,<br />Tego pięścią między oczy. (…)<br />Oni – polscy bohaterzy,<br />politycy, świetni mówcy,<br />kwiat młodzieży w ONR-ze,<br />piękni chłopcy, dziarscy chłopcy,<br />dzielni chłopcy faszystowscy…
23 944

edycje