Friedrich August von Hayek: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 1837 bajtów ,  3 lata temu
formatowanie
m (drobne redakcyjne, sortowanie)
(formatowanie)
[[Plik:Friedrich Hayek portrait.jpg|mały|<center>Friedrich August von Hayek</center>]]
 
'''[[w:Friedrich Hayek|Friedrich August von Hayek]]''' (1899–1992) – ekonomista austriacki, laureat Nagrody Nobla w 1974.
==''Konstytucja wolności''==
<small>(PWN, Warszawa 1960)</small>
 
* Bez względu na to, jak ktoś jest uzdolniony w jakieś dziedzinie, wartość jego usług będzie w wolnym społeczeństwie siłą rzeczy niska, jeśli brakuje mu umiejętności dotarcia ze swoją smykałką do tych, którzy mogą z niej najbardziej skorzystać.
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[umiejętność]]
 
* celemCelem prawa powinno być dobro ludzi, że ogólne zasady powinny być tak pomyślane, żeby mu służyć, a nie, że każde sformułowanie konkretnego celu społecznego może usprawiedliwiać złamanie tych zasad, określony cel, konkretny rezultat, który chce się osiągnąć, nie może być nigdy prawem
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[prawo]]
 
* Dla liberała waga, jaką on sam osobiście przywiązuje do określonych celów, nie jest wystarczającym uzasadnieniem dla narzucania ich innym ludziom.
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[liberalizm]]
 
* Długotrwałe doświadczenie odsłania więcej zalet i wad praw. niż jest w stanie przewidzieć najmądrzejsza rada ludzi.
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[prawo]]
 
* Ekonomista nie może twierdzić że posiada specjalną wiedzę, która kwalifikuje go do koordynowania wysiłkami innych specjalistów. Co może twierdzić to jedynie to, że jego zawodowe borykanie się z wszechobecnymi sprzecznościami interesów uczyniło go bardziej wrażliwym niż kogokolwiek innego na fakt, że żaden umysł nie jest w stanie posiąść całej wiedzy, która kieruje działaniami społecznymi, oraz o wynikającej stąd potrzebie pewnego bezosobowego mechanizmu, niezależnego od ludzkich sądów, koordynującego indywidualnymi wysiłkami ludzkimi.
** Źródło: ''Konstytucja wolności''
** Zobacz też: [[wolność]]
 
* Nie myślą oni[ludzie] o dochodzie w kategoriach odniesienia do wartości świadczonych usług, lecz jako formie nadawania odpowiedniego statusu społecznego.
* Fizyk, który jest tylko fizykiem, może być pierwszej klasy fizykiem i najbardziej wartościowym członkiem społeczeństwa. Ale wybitnym ekonomistą nie może być ktoś, kto jest tylko ekonomistą. Ekonomista, który jest tylko ekonomistą, jest nie tylko skończonym nudziarzem, lecz jest wręcz niebezpieczny.
** Zobacz też: [[dochód]], [[pieniądze]], [[luksus]], [[nierówność]], [[sprawiedliwość społeczna]]
** Źródło: ''The Dilemma of Specialization'' w ''Studies in Philosophy, Politics and Economics''
 
* Pasja wiedzy lub niezwykła kombinacja zainteresowań może być ważniejsza niż dostrzegalne talenty i sprawdzalne zdolności, a podstawy ogólnej wiedzy i zainteresowania czy wielki szacunek dla wiedzy wyniesione ze środowiska rodzinnego często bardziej przyczyniają się do osiągnięć niż wrodzony talent.
* Kiedyś cierpieliśmy z powodu plag społecznych, dziś cierpimy z powodu lekarstw na nie.
** Zobacz też: [[talent]], [[wiedza]], [[sukces]]
** Źródło: ''Konstytucja wolności''.
** Zobacz też: [[opieka społeczna]], [[sprawiedliwość społeczna]]
 
* Początkowo nowy produkt jest tylko „kaprysem garstki wybranych, zanim stanie się powszechną potrzebą i częścią potrzeb życia. Zbytki dzisiejsze są bowiem potrzebami jutra.” co więcej nowe rzeczy często stają się dostępne dla szerszej grupy ludzi tylko dlatego, że przez pewien czas były luksusem nielicznych.
* Konkurencja, jeśli nic nie stanie jej na przeszkodzie, sprzyja wytworzeniu takiego układów stosunków, w któreym, po pierwsze: będzie wytwarzane dobro każde, które ktoś wie, jak produkować i jak sprzedawać z zyskiem po cenie, przy której kupujący będą je przedkładać nad możliwe alternatywy, po drugie, to wszystko, co jest wytwarzane jest wytwarzane przez tych, którzy potrafią to produkować co najmniej tak tanio jak ktokolwiek inny, kto faktycznie nie wytwarza tego, i po trzecie, wszystko będzie sprzedawane po cenach niższych niż lub co najmniej tak niskich jak te, przy których może ono być sprzedawane przez kogokolwiek, kto w rzeczywistości tego nie robi.
** Źródło: Dawid R. Kamerschen, Richard B. McKenzie, Clark Nardinelli ,''Ekonomia'', Fundacja Gospodarcza NSZZ Solidarność, Warszawa 1989
 
* Przymus jest złem właśnie dlatego, że w konsekwencji wyklucza jednostkę jako myślącą i oceniającą osobę, a robi z niej jedynie narzędzie osiągania celów innego.
* Nasze pokolenie zapomniało, że system prywatnej własności jest najważniejszą gwarancją wolności nie tylko dla posiadaczy własności, lecz w prawie równym stopniu dla tych, którzy jej nie posiadają.
** Zobacz też: [[przymus]]
** Źródło: ''Droga do zniewolenia'', 1944
 
* Swobody pojawiają się tylko wtedy, gdy brakuje wolności: są one specjalnymi przywilejami lub ulgami, które mogą uzyskać grupy albo jednostki gdy reszta w mniejszym lub większym stopniu nie jest wolna
* Nieprzypadkowo w krajach totalitarnych, czy to w Rosji, Niemczech, czy Włoszech, zagadnienie organizowania czasu wolnego obywateli stało się jednym z problemów objętych planowaniem. Niemcy wynaleźli nawet dla tego zagadnienia okropną, wewnętrznie sprzeczną nazwę Freizeitgestaltung (dosłownie: kształtowanie sposobów wykorzystania wolnego czasu przez ludzi), jak gdyby mógł jeszcze istnieć czas wolny, gdy musi się go wykorzystać w sposób zalecany przez władze.
** Zobacz też: [[swoboda]]
** Źródło: ''Droga do zniewolenia'' (1944), wyd. Arcana 2003.
 
* Tam jednak, gdzie dobrowolne poczynania dorosłych osób nie mogą dotknąć kogokolwiek poza nimi samymi, zwykła niechęć do tego, co robią inni, czy nawet wiedza, że szkodzą sobie swoimi uczynkami, nie uzasadnia stosowania przymusu.
* Niewiele, jest poważniejszych zagrożeń dla politycznej stabilności niż istnienie istnienie politycznego proletariatu, który nie znajduje zbytu swojej wiedzy.
** Źródło: ''Konstytucja wolności''
** Zobacz też: [[inteligencja]]
 
* W ogólności, wolne społeczeństwo wymaga nie tylko, żeby państwo miało monopol przymusu, lecz także, żeby był to jedyny jego monopol, a poza tym pod każdym innym względem powinno ono działać na takich samych zadach jak wszyscy inni.
* Nie myślą oni[ludzie] o dochodzie w kategoriach odniesienia do wartości świadczonych usług, lecz jako formie nadawania odpowiedniego statusu społecznego.
** Zobacz też: [[państwo]]
** Źródło: ''Konstytucja wolności''
** Zobacz też: [[dochód]], [[pieniądze]], [[luksus]], [[nierówność]], [[sprawiedliwość społeczna]]
 
* W porównaniu z całością wiedzy stale wykorzystywanej w procesie ewolucji dynamicznej cywilizacji różnica między świadome wykorzystywaną wiedzą największego mędrca i największego ignoranta jest mało istotna.
* Nigdy człowiek nie zbłądził tak bardzo, jak brnąc dalej ścieżką, która kiedyś doprowadziła go do sukcesu.
** Zobacz też: [[ignorancja]], [[mądrość]]
** Źródło: H. Simon, F. Bilstein, F. Luby, ''Zwyciężanie na trudnym rynku'', Wyd. MT Biznes, Warszawa, s. 37.
 
* W wolnym społeczeństwie nie jesteśmy wynagradzani za nasze umiejętności, lecz za właściwe ich wykorzystanie.
* Nikt w społeczeństwie opartym na wolnej konkurencji nie może sprawować nawet cząstki tej władzy, jaką sprawowałaby komisja planowania. Jestli zaś nikt nie może świadomie używać tej władzy, to twierdzenie, że składa się na nią władza wszystkich kapitalistów wziętych razem, jest nadużywaniem słów.
** Źródło: ''DrogaKonstytucja do zniewoleniawolności'', PWN, Warszawa 1960.
 
* We wzajemnie dostosowanych wysiłkach wielu ludzi wykorzystywanych jest więcej wiedzy, niż jej ma jakakolwiek jednostka z osobna i niż można przyswoić intelektualnie, a takie użycie rozproszonej wiedzy umożliwia większe osiągnięcia niż potrafi przewidzieć jakikolwiek jednostkowy umysł. Właśnie dlatego, że wolność oznacza rezygnacje z bezpośredniej kontroli nad działaniami jednostek, wolne społeczeństwo może wykorzystywać znacznie większy zasób wiedzy, niż zdołałby objąć umysł najmędrszego władcy.
* Jest rzeczą znamienną, że jednym z najbardziej rozpowszechnionych zarzutów stawianych wolnej konkurencji jest to że jest ślepa. Nie bez znaczenia będzie tu przypomnienie, że dla starożytnych ślepota była atrybutem bogini sprawiedliwości.
** Zobacz też: [[władza]], [[inteligencja]], [[umysł]]
** Źródło: ''Droga do zniewolenia''
 
* Wielka część wydatków ludzi bogatych w niezamierzony sposób służy pokryciu kosztów eksperymentowania z nowościami, które w rezultacie stają się później dostępne dla uboższych.
* Osobliwym zadaniem ekonomii jest pokazanie ludziom jak mało w istocie wiedzą o tym, co w ich mniemaniu da się zaprojektować.
** Zobacz też: [[bogactwo]]
** Źródło: ''Fatal Conceit (Zgubna pycha rozumu. o błędach socjalizmu)'', 1988.
 
* Wolność jest nie tylko system w którym działaniem władzy kierują zasady, lecz także ideałem, który nie może się utrzymać, jeśli nie jest akceptowany jako nadrzędna zasada, której podporządkowane są wszystkie konkretne akty ustawodawcze.
* Pasja wiedzy lub niezwykła kombinacja zainteresowań może być ważniejsza niż dostrzegalne talenty i sprawdzalne zdolności, a podstawy ogólnej wiedzy i zainteresowania czy wielki szacunek dla wiedzy wyniesione ze środowiska rodzinnego często bardziej przyczyniają się do osiągnięć niż wrodzony talent.
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[talent]], [[wiedza]], [[sukces]]
 
* Wolność oznacza nie tylko, że człowiek ma zarówno możliwość wyboru, jak i niesie jego brzemię; oznacza także, że musi on ponosić konsekwencje swoich czynów, otrzymywać za nie pochwały lub spotykać się z potępieniem. Wolność i odpowiedzialność są nierozerwalne.
* Początkowo nowy produkt jest tylko „kaprysem garstki wybranych, zanim stanie się powszechną potrzebą i częścią potrzeb życia. Zbytki dzisiejsze są bowiem potrzebami jutra.” co więcej nowe rzeczy często stają się dostępne dla szerszej grupy ludzi tylko dlatego, że przez pewien czas były luksusem nielicznych.
** Zobacz też: [[odpowiedzialność]]
** Źródło: ''Konstytucja wolności''
** Zobacz też: [[luksus]], [[nierówność]]
 
* Wszystkie polityczne teorie przyjmują oczywiście, że ignorancja jest wśród większości ludzi powszechna. Rzecznicy wolności różnią się od pozostałych ty, że uznają niewiedzę własną, jak i niewiedze najmądrzejszych.
* Poziom przymusu może być minimalny tylko w społeczeństwie, w którym konwencje i tradycja powodują, że zachowanie człowieka jest w znacznym stopniu przewidywalne.
** Źródło: ''Indywidualizm prawdziwy i fałszywy'', 1945
 
==''Droga do zniewolenia''==
* Przymus jest złem właśnie dlatego, że w konsekwencji wyklucza jednostkę jako myślącą i oceniającą osobę, a robi z niej jedynie narzędzie osiągania celów innego.
<small>(1944, wyd. Arcana 2003)</small>
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[przymus]], [[wolność]]
 
* Jest rzeczą znamienną, że jednym z najbardziej rozpowszechnionych zarzutów stawianych wolnej konkurencji jest to że jest ślepa. Nie bez znaczenia będzie tu przypomnienie, że dla starożytnych ślepota była atrybutem bogini sprawiedliwości.
* Rzecz w tym, że konserwatyzm z natury nie potrafi zaoferować alternatywy dla kierunku, w jakim się rozwijamy. Owszem, może osiągnąć sukces, stawiając opór aktualnym tendencjom i spowalniając niepożądane zmiany, niemniej jednak nie jest w stanie ich powstrzymać, ponieważ nie wskazuje innych możliwości.
 
* Nasze pokolenie zapomniało, że system prywatnej własności jest najważniejszą gwarancją wolności nie tylko dla posiadaczy własności, lecz w prawie równym stopniu dla tych, którzy jej nie posiadają.
* Swobody pojawiają się tylko wtedy, gdy brakuje wolności: są one specjalnymi przywilejami lub ulgami, które mogą uzyskać grupy albo jednostki gdy reszta w mniejszym lub większym stopniu nie jest wolna
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[wolność]], [[swoboda]]
 
* Nieprzypadkowo w krajach totalitarnych, czy to w Rosji, Niemczech, czy Włoszech, zagadnienie organizowania czasu wolnego obywateli stało się jednym z problemów objętych planowaniem. Niemcy wynaleźli nawet dla tego zagadnienia okropną, wewnętrznie sprzeczną nazwę Freizeitgestaltung (dosłownie: kształtowanie sposobów wykorzystania wolnego czasu przez ludzi), jak gdyby mógł jeszcze istnieć czas wolny, gdy musi się go wykorzystać w sposób zalecany przez władze.
* Tam jednak, gdzie dobrowolne poczynania dorosłych osób nie mogą dotknąć kogokolwiek poza nimi samymi, zwykła niechęć do tego, co robią inni, czy nawet wiedza, że szkodzą sobie swoimi uczynkami, nie uzasadnia stosowania przymusu.
 
** Źródło: ''Konstytucja wolności''
* Niewiele, jest poważniejszych zagrożeń dla politycznej stabilności niż istnienie istnienie politycznego proletariatu, który nie znajduje zbytu swojej wiedzy.
** Zobacz też: [[wolność]], [[przymus]]
 
* Nikt w społeczeństwie opartym na wolnej konkurencji nie może sprawować nawet cząstki tej władzy, jaką sprawowałaby komisja planowania. Jestli zaś nikt nie może świadomie używać tej władzy, to twierdzenie, że składa się na nią władza wszystkich kapitalistów wziętych razem, jest nadużywaniem słów.
 
* To nie pochodzenie władzy, ale jej ograniczenie chroni przed jej arbitralnością.
** Źródło: ''Droga do zniewolenia''
 
==''Zgubna pycha rozumu. o błędach socjalizmu''==
* We wzajemnie dostosowanych wysiłkach wielu ludzi wykorzystywanych jest więcej wiedzy, niż jej ma jakakolwiek jednostka z osobna i niż można przyswoić intelektualnie, a takie użycie rozproszonej wiedzy umożliwia większe osiągnięcia niż potrafi przewidzieć jakikolwiek jednostkowy umysł. Właśnie dlatego, że wolność oznacza rezygnacje z bezpośredniej kontroli nad działaniami jednostek, wolne społeczeństwo może wykorzystywać znacznie większy zasób wiedzy, niż zdołałby objąć umysł najmędrszego władcy.
<small>(1988, wyd. pol. 2004)</small>
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[wiedza]], [[ignorancja]], [[mądrość]], [[władza]], [[inteligencja]], [[umysł]]
 
* Osobliwym zadaniem ekonomii jest pokazanie ludziom jak mało w istocie wiedzą o tym, co w ich mniemaniu da się zaprojektować.
* Wielka część wydatków ludzi bogatych w niezamierzony sposób służy pokryciu kosztów eksperymentowania z nowościami, które w rezultacie stają się później dostępne dla uboższych.
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[bogactwo]],
 
* Wolność gospodarcza, będąca podstawowym warunkiem wszelkiej innej wolności, nie może być wolnością, od trosk ekonomicznych, obiecywaną nam przez socjalistów, a którą można uzyskać tylko pozbawiając jednostkę równocześnie konieczności i możliwości wyboru.
** Źródło: ''Zgubna pycha rozumu. O błędach socjalizmu'' (1988), wyd. pol. 2004.
 
* Z pewnością lepiej jest dla świata, by ludzie postępowali słusznie pod wpływem niewłaściwych motywów, niż żeby postępowali źle, kierując się najlepszymi intencjami.
* Wolność jest nie tylko system w którym działaniem władzy kierują zasady, lecz także ideałem, który nie może się utrzymać, jeśli nie jest akceptowany jako nadrzędna zasada, której podporządkowane są wszystkie konkretne akty ustawodawcze.
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[wolność]]
 
==Inne==
* Wolność oznacza nie tylko, że człowiek ma zarówno możliwość wyboru, jak i niesie jego brzemię; oznacza także, że musi on ponosić konsekwencje swoich czynów, otrzymywać za nie pochwały lub spotykać się z potępieniem. Wolność i odpowiedzialność są nierozerwalne.
** Źródło: ''Konstytucja wolności''
** Zobacz też: [[odpowiedzialność]] [[wolność]]
 
* Fizyk, który jest tylko fizykiem, może być pierwszej klasy fizykiem i najbardziej wartościowym członkiem społeczeństwa. Ale wybitnym ekonomistą nie może być ktoś, kto jest tylko ekonomistą. Ekonomista, który jest tylko ekonomistą, jest nie tylko skończonym nudziarzem, lecz jest wręcz niebezpieczny.
* w porównaniu z całością wiedzy stale wykorzystywanej w procesie ewolucji dynamicznej cywilizacji różnica między świadome wykorzystywaną wiedzą największego mędrca i największego ignoranta jest mało istotna.
** Źródło: ''KonstytucjaThe wolnościDilemma of Specialization'', PWN[w:] ''Studies in Philosophy, WarszawaPolitics 1960and Economics''.
** Zobacz też: [[wiedza]], [[ignorancja]], [[mądrość]], [[wolność]]
 
* Kiedyś cierpieliśmy z powodu plag społecznych, dziś cierpimy z powodu lekarstw na nie.
* Wszystkie polityczne teorie przyjmują oczywiście, że ignorancja jest wśród większości ludzi powszechna. Rzecznicy wolności różnią się od pozostałych ty, że uznają niewiedzę własną, jak i niewiedze najmądrzejszych.
** Zobacz też: [[opieka społeczna]]
** Źródło: ''Konstytucja wolności'', PWN, Warszawa 1960.
** Zobacz też: [[wiedza]], [[ignorancja]], [[mądrość]], [[wolność]]
 
* Konkurencja, jeśli nic nie stanie jej na przeszkodzie, sprzyja wytworzeniu takiego układów stosunków, w któreym, po pierwsze: będzie wytwarzane dobro każde, które ktoś wie, jak produkować i jak sprzedawać z zyskiem po cenie, przy której kupujący będą je przedkładać nad możliwe alternatywy, po drugie, to wszystko, co jest wytwarzane jest wytwarzane przez tych, którzy potrafią to produkować co najmniej tak tanio jak ktokolwiek inny, kto faktycznie nie wytwarza tego, i po trzecie, wszystko będzie sprzedawane po cenach niższych niż lub co najmniej tak niskich jak te, przy których może ono być sprzedawane przez kogokolwiek, kto w rzeczywistości tego nie robi.
* W wolnym społeczeństwie nie jesteśmy wynagradzani za nasze umiejętności, lecz za właściwe ich wykorzystanie.
** Źródło: Dawid R. Kamerschen, Richard B. McKenzie, Clark Nardinelli, ''Konstytucja wolnościEkonomia'', PWNFundacja Gospodarcza NSZZ Solidarność, Warszawa 19601989.
** Zobacz też: [[wolność]],
 
* Nigdy człowiek nie zbłądził tak bardzo, jak brnąc dalej ścieżką, która kiedyś doprowadziła go do sukcesu.
* W ogólności, wolne społeczeństwo wymaga nie tylko, żeby państwo miało monopol przymusu, lecz także, żeby był to jedyny jego monopol, a poza tym pod każdym innym względem powinno ono działać na takich samych zadach jak wszyscy inni.
** Źródło: H. Simon, F. Bilstein, F. Luby, ''KonstytucjaZwyciężanie wolnościna trudnym rynku'', PWNWyd. MT Biznes, Warszawa, s. 196037.
** Zobacz też: [[wolność]], [[przymus]], [[państwo]]
 
* Poziom przymusu może być minimalny tylko w społeczeństwie, w którym konwencje i tradycja powodują, że zachowanie człowieka jest w znacznym stopniu przewidywalne.
* Z pewnością lepiej jest dla świata, by ludzie postępowali słusznie pod wpływem niewłaściwych motywów, niż żeby postępowali źle, kierując się najlepszymi intencjami.
** Źródło: ''ZgubnaIndywidualizm pychaprawdziwy rozumu.i O błędach socjalizmufałszywy'' (1988), wyd. pol. 20041945.
 
* Rzecz w tym, że konserwatyzm z natury nie potrafi zaoferować alternatywy dla kierunku, w jakim się rozwijamy. Owszem, może osiągnąć sukces, stawiając opór aktualnym tendencjom i spowalniając niepożądane zmiany, niemniej jednak nie jest w stanie ich powstrzymać, ponieważ nie wskazuje innych możliwości.
 
* Zarówno konkurencja, jak i centralne planowanie, gdy są niepełne, stają się kiepskimi jak i nieskutecznymi narzędziami. Są to bowiem alternatywne zasady używane do rozwiązania tego samego problemu i ich połączenie oznacza, że w rzeczywistości żadna z nich nie będzie działała, oraz rezultat będzie gorszy, niż gdyby konsekwentnie zdać się na jedną z nich.
** Źródło: ''Droga do zniewolenia'' (1944), wyd. Arcana 2009.
 
* Żądanie równości materialnej może być spełnione jedynie przez rząd obdarzony władzą totalitarną.