Słowianie

Grupa ludów indoeuropejskich

Słowianie – ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi o wspólnych źródłach kulturowych, pochodzeniu, podobnych zwyczajach, obrzędach i wierzeniach. Stanowią najliczniejszą indoeuropejską grupę ludnościową w Europie.

  • Folklor słowiański zachowywał bardzo długo, prawie do dziś dnia, podstawowe zręby tradycyjnego poglądu na świat i jego projekcję sakralną.
  • Może, postępując za niektórymi romantykami, należy przypuścić, że wiele plemion słowiańskich zostało drogą podboju „źle ochrzczonych” i oderwanych siłą od swej dawnej kultury. W tym trzeba szukać ważnych przyczyn jakiegoś pęknięcia, jakiegoś poniżenia, jakiejś ułomności odczuwanej przez wieki.
  • Niemało ważnym świadectwem pamięci tej wspólnoty słowiańskiej, czy może trafniej – prasłowiańskiej, jest nazwa etniczna Słowian (Slověne ze slovo, czyli „ci, którzy mówią słowem zrozumiałym”).
    • Autor: Aleksander Gieysztor, Mitologia Słowian, wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006, s. 30.
  • Przyjąwszy chrzest od Rzymian i od Greków, przyjęliśmy zarazem ich ducha pogardy i nienawiści do wszystkiego, co było starym lub obcym; ze wstrętem tylko przyzwyczajono nas patrzeć na stan dawny, wystawiano go zawsze w najohydniejszych obrazach. Przy takowym uprzedzeniu Słowianie musieli nam się wydawać dziką tłuszczą, nie znającą żadnych prawideł obyczajności i porządku.
  • Słowianie w dawnych czasach warzyli sól, tkali płótno, sycili miód, sadzili drzewa owocowe, wiodąc na swój sposób życie radosne, wypełnione muzyką.
    • Autor: Johann Herder
    • Źródło: Maria Janion, Niesamowita Słowiańszczyzna, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007, s. 24.
  • (…) słowiańska jedność jest podstawą, ma przyszłość. Nie są mi bliskie idee panslawizmu. Ale czy słowiańska jedność na przyszłość, to dla mnie nawet nie pytanie. (…) Teraz wojujemy z przeszłością, wspominamy jakieś krzywdy. Ale, według mnie, ten czas już mija. Współczesny białoruski intelektualista, wydaje mi się, nawet nie powinien już mówić o jakiejś wrogości do Rosji.
    • (…) славянскае адзінства – каранёвае, за ім будучыня. Мне ня блізкія ідэі панславізму. Але тое, што за славянскай еднасьцю будучыня, для мяне нават не пытаньне. (…) Цяпер мы ваюем зь мінулым, успамінаем нейкія крыўды. Але, па-мойму, гэты час ужо сыходзіць. Сучасны беларускі інтэлектуал, мне здаецца, нават не павінен ужо гаварыць пра нейкую варожасьць да Расеі. (białorus.)
    • Autor: Swiatłana Aleksijewicz
    • Źródło: Пад рэдакцыяй Валера Булгакава: Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт, Wydawnictwo ARCHE, Warszawa 2006, ISBN 8389406772, s. 152. (białorus.)
  • Wpływy niemieckich, zwłaszcza kolońskich kół kościelnych za Mieszka II i Rychezy oraz Kazimierza Odnowiciela (zm. 1058) też zrobiły swoje. Kościół w Polsce stał się bardzo łaciński, tak bardzo, że słowa w języku rodzimym tylko z rzadka trafiały do ksiąg i dokumentów. A już zupełnie nie teksty starosłowiańskie.
    • Autor: Brygida Kürbis
    • Źródło: Maria Janion, Niesamowita Słowiańszczyzna, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007, s. 104.
  • Wymowniejsze od wszystkich luk i przemilczeń [na temat przedchrześcijańskiej Słowiańszczyzny] w źródłach współczesnych są bajki i wymysły naszych kronikarzy, poczynając od XIII wieku, a przede wszystkim Kadłubka i Długosza.


Język słowiańskiEdytuj

  • Mówią jednym językiem niesłychanie barbarzyńskim. A nawet i zewnętrznym wyglądem nie różnią się między sobą. [...] także i imię mieli z dawien dawna jedno Sklawinowie i Antowie

Organizacja życia społecznegoEdytuj

  • [Decyzje wspólnot plemiennych] nie podlegają władzy jednego człowieka, lecz od dawna żyją w ludowładztwie i dlatego zawsze pomyślne i niepomyślne sprawy załatwiane bywają na ogólnym zgromadzeniu.
    • Autor: Prokopiusz z Cezarei, Bachórz nad Sanem a sprawa słowiańska, „Alma Mater”, nr specjalny, nr 98, 2008, s. 77.
  • Rokrocznie przybywali Awarowie do Słowian zachodnich, aby u nich przezimować i nadużywać ich żon i córek na własnych łożach. Otrzymywali oni od Słowian również daninę i inne usługi. Nareszcie nie byli w stanie właśnie synowie Awarów, zrodzeni ze Słowiankami znosić haniebny czynów swoich ojców, wypowiedzieli posłuszeństwo Awarom i rozpoczęli wojnę z nimi.

Pochodzenie i siedziby SłowianEdytuj

  • Mieszkają w nędznych chatach rozdzieleni z dala jedni od drugich, a przeważnie każdy zmienia kilkakrotnie miejsce zamieszkania
  • Osiedla Sklawinów i Antów leżą jedne za drugimi wzdłuż rzek i łączą się ze sobą, tak że nie ma pomiędzy nimi żadnej znaczącej przerwy, a wszędzie w sąsiedztwie są lasy, błota i szuwary
    • Autor: Maurycjusz, Strategikon XI, 4.7, 38 tłum. Marian Plezia, w: Michał Janusz Parczewski. Praojczyzna Słowian w ujęciu źródłoznawczym w: Cień Światowita str. 31, 2002
    • Zobacz też Sklawinowie, Antowie
  • Wzdłuż stoku Karpat, który skłania się ku północy, rozsiadł się, poczynając od źródeł rzeki Wisły, na niezmierzonych obszarach liczny naród Wenetów. A choć ich imiona zmienne są teraz, stosownie do rozmaitych szczepów, to przecież głównie nazywa się ich Sklawenami i Antami.
    • Autor Jordanes, Getica V, 34, [...] ad coronae speciem arduis Alpibus emunita, iuxta quorum sinistrum latus, qui in aquilone vergit, ab ortu Vistulae fluminis per inmensa spatia Venetharum natio populosa consedit, quorum nomina licet nunc per varias familias et loca mutentur, principaliter tamen Sclaveni et Antes nominantur, tłum. Marian Plezia w: Michał Janusz Parczewski, Lokalizacja praojczyzny słowiańskiej w: Cień Światowita czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, opin. prof. dr hab. Jerzy Okulicz-Kozaryn, 2002, s. 48
    • Zobacz też Antowie
  • Kiedy Herulowie [r.512] pokonani w bitwie przez Longobardów opuścili ojczyste siedziby, część ich jak już wyżej przedstawiłem, przeniosła się na ziemie iliryjskie, inni natomiast zdecydowali się przejść rzekę Istru [Dunaj], lecz osiedlili się gdzieś na samych krańcach zamieszkałego świata, ci zatem pod wodzą wielu ludzi krwi królewskiej przeszli w poprzek przez wszystkie ludy Sklawinów, a następnie przebywszy znaczny obszar pustego kraju [Śląsk], dotarli do ludu zwanego Warnami. A następnie przeszli szybko także i poprzez plemiona Danów.
  • Kraje Słowian ciągną się nieprzerwanie od Morza Syryjskiego (Śródziemnego) po Ocean ku północy (...) Królowie ich są obecnie czterej: król Bułgarów (Piotr I) i Bojeslaw (Bolesław I Srogi), król Pragi i Krakowa, i Mesko (Mieszko I), król Północy, i Nakon (książę Obodrytów) na końcu Zachodu. (...)
    Na ogół biorąc, to Słowianie są skorzy do zaczepki i gwałtowni, i gdyby nie ich niezgoda (...) żaden lud nie zdołałby im sprostać w sile. (...) Oddają się ze szczególną gorliwością rolnictwu. (...) Handel ich dociera lądem i morzem do Rusów i do Konstantynopola.
    Kobiety ich, kiedy wyjdą za mąż, nie popełniają cudzołóstwa; ale panna, kiedy pokocha jakiego mężczyznę, udaje się do niego i zaspokaja u niego swoją żądzę. A kiedy małżonek poślubi dziewczynę i znajdzie ją dziewicą, mówi do niej: „gdyby było w tobie coś dobrego, byliby cię pożądali mężczyźni i z pewnością byłabyś sobie wybrała kogoś, kto by wziął twoje dziewictwo”. Potem ją odsyła i uwalnia się od niej.
    Kraje Słowian są najzimniejsze z wszystkich krajów. Najtęższy mróz bywa u nich, gdy noce są księżycowe, a dnie pogodne (...). A gdy ludzie wydychają powietrze, tworzą się na ich brodach powłoki z lodu niby ze szkła.
    • Autor: Ibrahim ibn Jakub, Relacja Ibrahima ibn Jakuba z podróży do krajów słowiańskich w przekładzie Al-Bekriego, tłum.T. Kowalski
    • Źródło: Norman Davies, Europa, Kraków 2000.

ArcheologiaEdytuj

  • Na podstawie występowania stanowisk zawierających praski typ ceramiki możemy przypuszczać, że osadnictwo Słowian najintensywniej przenikało na tereny środkowych i południowych Moraw, gdzie koncentrowało się w V i I połowie VI wieku osadnictwo Longobardów, co potwierdzają odkrycia typowych cmentarzysk szkieletowych.
    • Źródło: Krzysztof Polek. Podstawy gospodarcze państwa wielkomorawskiego. 1994, str. 17
  • Najstarszych siedzib Słowian należy szukać na wschodzie Europy, a ich obecności na ziemiach pomiędzy Odrą a Bugiem nie da się określić wcześniej niż na początek VI wieku.
    • Źródło: Andrzej Kokowski. Cień Światowita w: Cień Światowita, czyli pięć głosów w sprawie etnogenezy Słowian, pod red. Andrzeja Kokowskiego, opin. prof. dr hab. Jerzy Okulicz-Kozaryn, 2002, s. 10.
  • Kultura słowiańska była wystarczająca dla autarkicznych społeczeństw rolniczych, nieutrzymujących rozbudowanych kontaktów zewnętrznych i niezorganizowanych przez długi czas w systemy wodzowskie czy protopaństwowe. Szacowanie wartości różnych kultur nie ma czasem sensu, bo każda jest inna. Słowianie jako społeczeństwo egalitarne, bez wyraźnej hierarchii, nie uzewnętrzniali wyższego statusu przez noszenie ozdób z metali szlachetnych.

Religia SłowianEdytuj

  • Słowianie uważają, że jeden tylko bóg, twórca błyskawicy, jest panem całego świata, i składają mu w ofierze woły i wszystkie inne zwierzęta ofiarne. O przeznaczeniu nic nie wiedzą ani nie przyznają mu żadnej roli w życiu ludzkim, lecz kiedy śmierć zajrzy im w oczy, czy to w chorobie, czy na wojnie, ślubują wówczas, że jeśli jej unikną, złożą bogu natychmiast ofiarę w zamian za ocalone życie, a uniknąwszy, składają ją, jak przyobiecali, i są przekonani, że kupili sobie ocalenie za tę właśnie ofiarę. Oddają także cześć rzekom, nimfom i innym jakimś duchom. I składają im wszystkim ofiary, a w czasie tych ofiar czynią wróżby.
  • Wszyscy Słowianie są czcicielami ognia, uprawiają najwięcej prosa, przy zbiorach wyrzucają z naczynia proso na łyżkę, wznoszą ją ku niebu; o Panie, tyś jest, co nam dał pożywienie, daj nam i teraz w obfitości.

Obrządek pogrzebowyEdytuj

  • [Większość słowiańskich kobiet] śmierć męża za własny koniec uważa i dobrowolnie same się duszą, nie mając wdowieństwa za życie.
    • Autor: Pseudo-Maurycy, Bachórz nad Sanem a sprawa słowiańska, „Alma Mater”, nr specjalny, nr 98, 2008, s. 77.
    • Zobacz też: sati

Sztuka wojenna SłowianEdytuj

  • Barbarzyńcy [Słowianie] nie mieli wielu konnych, mieli natomiast niezliczone mnóstwo piechoty
    • Autor: Widukind, lib. I, cap. 36, str. 30 (r. 929): quia barbari non plures haberent equites, peditum vero innumerabilem multitudinem, tłum. w: Paweł Jasienica, Świt słowiańskiego jutra, str. 87
  • Lud doświadczony w walkach na lądzie i morzu, przyzwyczajony żyć z rabunku i łupieży w przyrodzonej jakiejś dzikości zawsze nieposkromiony.
  • Nie znają szyku bojowego i nie lubią walczyć w zwartych oddziałach, ani pojawiać się na otwartych i równych miejscach
    • Autor: Maurycjusz, Strategikon XI, 4.12, tłum. Marian Plezia, w: Michał Janusz Parczewski. Praojczyzna Słowian w ujęciu źródłoznawczym w: Cień Światowita str. 33, 2002
  • Stając do walki na ogół pieszo idą na nieprzyjaciela mając w ręku tarczę i oszczepy, pancerza natomiast nigdy nie wdziewają. Niektórzy nie mają ani koszuli, ani płaszcza, lecz jedynie długie spodnie podkasane aż do kroku i tak stają do walki z wrogiem
    • Autor: Procopius, De bello Gothico III, 14.25-26, tłum. Marian Plezia, w: Michał Janusz Parczewski. Praojczyzna Słowian w ujęciu źródłoznawczym w: Cień Światowita str. 32, 2002